مرتضی کوهی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ اظهار داشت: گرایش خانوادهها به تکفرزندی تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله شرایط اقتصادی، سن ازدواج و سیاستهای اجتماعی قرار دارد و پیامدهای روانی و اجتماعی قابل توجهی بر کودک و جامعه بر جای میگذارد.
وی افزود: گرایش به تکفرزندی در جوامع مختلف ریشههای متنوعی دارد؛ بخشی از این عوامل اجتماعی و روانشناختی است، بخشی از تحولات بینالمللی و بخشی نیز ناشی از محدودیتهای اقتصادی و معیشتی زوجین است که باعث میشود تصمیم به داشتن فرزند کمتر اتخاذ شود.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان کرمانشاه تصریح کرد: سن بالای ازدواج و ازدواج دیرهنگام نیز از عوامل مؤثر در افزایش گرایش به تکفرزندی است؛ خانوادهها با توجه به محدودیتهای اقتصادی و شرایط اجتماعی، به سمت کاهش تعداد فرزندان هدایت میشوند و سیاستگذاران جمعیتی نقش مستقیم در این روند دارند.
کوهی ادامه داد: حس مسئولیتپذیری والدین، نگرانیهای مربوط به آینده فرزندان و سبک زندگی مدرن نیز در گرایش خانوادهها به تکفرزندی مؤثر است؛ با این حال، دادههای جامع و تحقیقات میدانی در کشور هنوز ناکافی است و ارائه آمار دقیق در این زمینه دشوار است.
چالشهای تربیتی در خانوادههای تکفرزند
وی درباره مشکلات تربیتی در خانوادههای تکفرزند بیان کرد: یکی از مهمترین مسائل، رشد ناکامل یا ناسالم کودک است؛ انسان موجودی اجتماعی است و تعاملات خانوادگی اولیه نقش کلیدی در جامعهپذیری و تحول روانی - اجتماعی کودک ایفا میکند و این تعاملات در خانوادههای تکفرزند محدودتر است.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان کرمانشاه افزود: کودک تکفرزند ممکن است محرکهای اجتماعی و انسانی کمتری دریافت کند و این محدودیت میتواند بر رشد شخصیت و آمادگی او برای زندگی بزرگسالی تأثیر منفی داشته باشد؛ از این رو خانوادهها باید با ایجاد تعاملات مؤثر، خلأهای تربیتی و اجتماعی فرزند خود را جبران کنند.
الگوهای رایج تربیت در خانوادههای تکفرزند
کوهی با اشاره به دو الگوی رایج تربیت در خانوادههای تکفرزند، گفت: در برخی خانوادهها، حس تنهایی و بار مسئولیت سنگین از کودکی به کودک القا میشود و فرزند زیر فشار واقعی و روانی قرار میگیرد، در حالی که در خانوادههای دیگر بسیار سهلگیر بوده و فرزندسالاری میکنند.
وی تأکید کرد: کودکانی که بیش از حد تحت بار مسئولیت قرار میگیرند یا بیش از حد لوس و آزادپرورده میشوند، با چالشهای روانی و اجتماعی مواجه خواهند شد و تواناییهای فردی و اجتماعی آنها تحت تأثیر قرار گرفته و فرصتهای یادگیری محدود میشود.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان کرمانشاه خاطرنشان کرد: کودکانی که حداقل یک یا چند خواهر و برادر دارند، فرصتهای بیشتری برای یادگیری مهارتهای انسانی و اجتماعی، دریافت عواطف و تعاملات واقعی پیدا میکنند و این تجربهها حتی بر هوش و رشد روانشناختی آنها نیز مؤثر است.
کوهی اذعان کرد: گرایش خانوادهها به داشتن یک فرزند تحت تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی است و این روند میتواند رشد شخصیتی و اجتماعی کودک را با چالشهای جدی مواجه کند؛ والدین باید با درک این موضوع، تصمیمات آگاهانهتری درباره فرزندآوری اتخاذ کنند.
وی تصریح کرد: نگرانی والدین درباره آینده فرزندان، سبک زندگی مدرن و حس مسئولیتپذیری آنها از عوامل مهم گرایش به تکفرزندی است؛ با این حال، دادههای جامع و تحقیقات میدانی در کشور هنوز محدود است و مطالعات دقیق برای طراحی سیاستهای جمعیتی ضروری است.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان کرمانشاه در خصوص پیامدهای تربیتی تکفرزندی، گفت: رشد ناکامل یا ناسالم کودک یکی از مسائل جدی است؛ انسان موجودی اجتماعی است و کانون خانواده اولین محیط یادگیری و جامعهپذیری محسوب میشود، محرکهای محدود میتواند رشد روانی و اجتماعی کودک را تحت تأثیر منفی قرار دهد.
کوهی ادامه داد: در خانوادههای تکفرزند دو الگوی تربیتی رایج دیده میشود؛ برخی والدین بار مسئولیتهای سنگین و تنهایی را به کودک تحمیل میکنند و برخی دیگر بیش از حد سهلگیر هستند و فرزندسالاری میکنند که هر دو حالت میتواند به رشد ناسالم و توقعات غیرواقعی کودک منجر شود.
وی افزود: در خانوادههای چندفرزندی، محرکهای اجتماعی و عاطفی بیشتری به کودک منتقل میشود و خلأهای عاطفی ناشی از تنهایی یا منزوی بودن کمتر مشاهده میشود؛ این تعاملات برای یادگیری مهارتهای انسانی، دریافت عواطف و رشد ذهنی و روانی کودک اهمیت حیاتی دارد.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان کرمانشاه به والدین تکفرزند توصیه کرد: زندگی انسان غیرقابل پیشبینی است و ریسک تکفرزندی در بحرانها و حوادث غیرمنتظره بیشتر است؛ از این رو، منطقیترین راه، تا حد امکان کاهش گرایش به تکفرزندی و توجه همزمان به کیفیت پرورش و تعداد فرزندان است.
پیامدهای تکفرزندی در بزرگسالی
کوهی با اشاره به پیامدهای تکفرزندی در زندگی بزرگسالی، گفت: افراد تکفرزند ممکن است در برقراری ارتباط با خانواده، دوستان و اقوام دچار مشکلات روانی و اجتماعی شوند و تجربههای محدود خانوادگی میتواند به تنهایی و خلأهای عاطفی منجر شود و سلامت روانی آنها را تهدید کند.
وی افزود: کودک تکفرزند در بزرگسالی ممکن است مهارتهای اجتماعی کمتری داشته باشد و توانایی مدیریت بحرانها و روابط میانفردی او محدود شود؛ بنابراین تربیت و تعامل مناسب از سنین پائین اهمیت بالایی در پیشگیری از آسیبهای روانی و اجتماعی دارد.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان کرمانشاه تصریح کرد: تکفرزندی مسئلهای کلان و مهم برای جامعه است و توسعه انسانی و اجتماعی کشور به ساختارهای انسانی و جمعیتی وابسته است؛ بیتوجهی به این موضوع میتواند در بلندمدت کاهش تعاملات اجتماعی، سردی روابط و آسیبهای جدی به کانون خانوادهها را به دنبال داشته باشد.
کوهی تأکید کرد: سیاستگذاران جمعیتی باید با طراحی برنامههای جامع، حمایت اقتصادی و اجتماعی از خانوادهها را تقویت کنند تا خانوادهها به سمت تکفرزندی سوق پیدا نکنند و رشد متوازن و سلامت روانی کودکان تضمین شود، زیرا جامعه سالم از خانوادههای سالم شکل میگیرد.
وی افزود: توجه به آموزش والدین، تقویت مهارتهای اجتماعی کودکان و فراهم کردن محیطهای مشارکتی برای تعامل کودک با همسالان و بزرگترها میتواند اثرات منفی تکفرزندی را کاهش دهد و زمینه توسعه شخصیتی و اجتماعی مناسب برای آینده کودکان را فراهم کند.
معاون سلامت اجتماعی بهزیستی استان کرمانشاه در پایان تأکید کرد: کاهش گرایش به تکفرزندی و توجه به پرورش چندجانبه کودکان، نه تنها سلامت روانی و اجتماعی خانوادهها را تضمین میکند، بلکه آینده توسعه انسانی کشور را مستحکم میسازد و نقش مؤثری در پیشگیری از آسیبهای فردی و اجتماعی دارد.