اردشیر کشاورز در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به اوصاف بهار کُردی و پیشینه آن در فرهنگ شفاهی و مکتوب مناطق غرب کشور، اظهار داشت: در منابع مختلف، زمان آغاز بهار کُردی متفاوت ذکر شده اما مشهورترین روایت، روز بیست و یکم بهمن را آغاز بهار میداند. این باورها بخشی از میراث فرهنگی مردم این نواحی است و در قالب حکایتها و تمثیلهای کهن نقل شدهاند.
وی افزود: در روایتهای قدیمی آمده است که پسر صیاد در شب بیست و یکم بهمن برای شکار به کوه میرود؛ شبی بسیار سرد و یخبندان در ارتفاعاتی مثل بیستون، شاهو. سرمای شدید او را در آستانه مرگ قرار میدهد و در همین حال، پدر و مادرش در خانه نگران او هستند و نجوا میکنند که آیا پسرشان میتواند این شب سخت را تاب بیاورد یا نه.
این پژوهشگر و تاریخنویس کرمانشاهی ادامه داد: مادر صیاد در این حکایت توصیه میکند که برای جلوگیری از یخزدگی، باید سنگ یا بزی را بر دوش بگیرد و مدام قدم بزند تا خون در رگهایش منجمد نشود. جوان با شنیدن این توصیه، بزی را در آغل پیدا میکند یا تختهسنگی را بر دوش میگیرد و تمام شب را در سرمای شدید راه میرود. این شب در فرهنگ کُردی به شب بِزنَ و کول معروف است و نمادی از مقاومت انسان در برابر زمستانهای سخت گذشته به شمار میرود.
وی گفت: در ادامه این حکایت، صیاد جوان بر اثر شدت سرما جان خود را از دست میدهد و سه خواهر او با نامهای خاتون زمهریر، گور بهرام و بِزنَهکول هر یک سه روز برای او عزاداری میکنند. مجموع این ۹ روز، فاصله بیست و یکم تا سیام بهمن را تشکیل میدهد؛ روزی که در باورهای محلی، وزش باد گرم از اعماق زمین آغاز میشود و نشانهای از پایان زمستان و آغاز دگرگونیهای جوی است.
کشاورز تصریح کرد: در برخی روایتها، آغاز بهار کُردی در روزهای دیگری همچون هفتم، بیست و هفتم یا اول اسفند ذکر شده و حتی در اسطورههای قدیم، سیزدهم اسفند را نوروز کُردی مینامیدند. مردم بر اساس نشانههای طبیعی همچون حرکت پرندگان، زمان بارش، وزش باد سرد یا گرم و حتی ریزش برف، ماهها را پیشبینی میکردند.
وی تأکید کرد: در میان ایلات و عشایر، دانشی تجربی در زمینه هواشناسی و ستارهشناسی وجود داشته که به آن درو میگفتند؛ دانشی که به مردم کمک میکرد برای سه ماه زمستان آذوقه کافی فراهم کنند و از کمبودها در امان بمانند. این باورها و تجربهها بخشی از برنامهریزی فصلی مردم غرب کشور بوده و نقش مهمی در زندگی روزمره آنها داشته است.
این پژوهشگر و تاریخنویس کرمانشاهی خاطرنشان کرد: در ادبیات کُرد هم آمده که در فاصله ۲۱ بهمنماه تا ۳۰ بهمنماه عملاً گرمایی به نام کلهباد از عمق زمین بالا آمده و برفها را آب میکند و بهار فرا میرسد.
وی در پایان گفت: این حکایتها و آئینها بخشی از هویت فرهنگی مردم این سرزمین است و امید میرود زمستان پیش رو نیز با خیر و برکت سپری شود و شاهد رسیدن بهاری پربار و سرشار از زندگی باشیم.