سجاد برومند در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با بررسی ابعاد اقتصادی تنگه هرمز در چارچوب تجارت جهانی نفت و ژئواکونومی، اظهار داست: تنگه هرمز بهعنوان یکی از گلوگاههای اصلی کشتیرانی جهان، نقش محوری در انتقال انرژی و کالا میان مناطق تولیدکننده و مصرفکننده دارد و آثار آن را میتوان در سه سطح «کانال انرژی»، «کانال تجاری - مالی» و «کانال ریسک و هزینههای عدمقطعیت» مورد تحلیل قرار داد.
وی افزود: تنگه هرمز از نظر جغرافیایی در مسیر اتصال آبهای خلیج فارس به دریای عمان قرار دارد و عملاً بخشی از زیرساخت نامرئی تجارت انرژی جهانی محسوب میشود؛ اهمیت اقتصادی این گذرگاه از آنجا ناشی میشود که بخش بزرگی از صادرات نفت خام و برخی جریانهای مرتبط با محصولات پالایشی از طریق آن انجام میگیرد و به همین دلیل، در زنجیره عرضه جهانی انرژی و شکلگیری قیمتها، سرمایهگذاریها و هزینههای لجستیکی نقش تعیینکننده دارد.
اثرگذاری گلوگاهها در ادبیات ژئواکونومی
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه با اشاره به ادبیات ژئواکونومی، تصریح کرد: گلوگاهها بهدلیل ویژگی «غیرقابل جایگزینی نسبی» یا «تعویض پرهزینه»، قدرت اثرگذاری بالایی بر جریانهای اقتصادی دارند که این اثرگذاری از ترکیب دو متغیر «حجم بالای جریان و وابستگی به مسیر» و «توان اختلالزایی همراه با ریسکهای سیاسی و امنیتی» شکل میگیرد.
برومند در ادامه با تبیین کانال انرژی، اذعان کرد: در شرایط عادی، تردد کشتیها در تنگه هرمز موجب میشود نفت تولیدی در حوزه خلیج فارس با هزینه و زمان قابل پیشبینی به بازارهای جهانی برسد، اما در صورت بروز اختلال - حتی بدون توقف کامل - افزایش زمان انتظار، تغییر مسیر یا کاهش سرعت کشتیرانی رخ میدهد که در اقتصاد انرژی بهمعنای افزایش هزینه نهایی عرضه و کاهش ظرفیت مؤثر لجستیکی است.
وی در تشریح کانال تجاری - مالی، افزود: با افزایش ریسک عبور، مؤلفههای هزینه حمل و نقل دریایی دستخوش تغییر میشود؛ بهگونهای که افزایش هزینه بیمه، طولانیتر شدن زمان سفر، افزایش هزینههای عملیاتی از جمله اسکورت و هماهنگیهای امنیتی و همچنین رشد هزینه سرمایه در گردش بهدلیل طولانی شدن چرخه تحویل، از جمله پیامدهای این وضعیت است.
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه ادامه داد: از منظر اقتصاد خرد، افزایش این هزینهها میتواند به انتقال بخشی از هزینهها به قیمت نهایی محصولات یا کاهش حاشیه سود بازیگران زنجیره ارزش منجر شود و در نهایت بر کارایی بازارها اثر بگذارد.
برومند با اشاره به نقش بازار بیمه در انتقال ریسک به اقتصاد واقعی، بیان کرد: بیمه کشتیرانی یکی از مهمترین کانالهای انتقال ریسک است و در دورههای تنش، نرخ بیمه ممکن است بهصورت غیرخطی افزایش یابد، بهویژه در شرایطی که دادههای تاریخی کافی برای ارزیابی دقیق ریسک وجود نداشته باشد یا ظرفیت بیمهگران محدود شود که این امر سطح عدمقطعیت را تشدید میکند.
پیامدهای اقتصادی برای واردکنندگان انرژی
وی در ادامه با اشاره به پیامدهای این روند برای اقتصاد کشورهای واردکننده انرژی، گفت: افزایش هزینههای ناشی از عبور از تنگه هرمز میتواند بهطور مستقیم در قیمت سوخت یا بهصورت غیرمستقیم در قیمت کالاهای انرژیبر منعکس شود و پیامدهایی همچون افزایش تورم، کاهش رقابتپذیری صنایع و تغییر در سبد انرژی این کشورها را به دنبال داشته باشد.
استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه در پایان خاطرنشان کرد: تنگه هرمز از منظر اقتصادی یک گلوگاه تأثیرگذار بر عرضه فیزیکی و بهویژه عرضه مورد انتظار در بازار انرژی است و افزایش ریسک ژئوپلیتیک در این منطقه از مسیرهایی مانند حق بیمه، هزینه و زمان حمل، نوسان قیمتهای جهانی و تغییر رفتار سرمایهگذاری و تأمین مالی، به اقتصادهای مختلف سرایت میکند.