در حالی که دارو در ساختار رسمی نظام سلامت کشور بهعنوان کالایی اساسی و تحت حمایت شناخته میشود، واقعیت بازار آن در ماههای اخیر با چالشهایی چون نوسان قیمت، کمبود مقطعی برخی اقلام و افزایش فشار بر بیماران خاص همراه شده است؛ شرایطی که موجب شده دسترسی به دارو برای برخی گروههای آسیبپذیر با دشواری بیشتری همراه باشد.
کارشناسان حوزه درمان و داروسازی، مجموعهای از عوامل از جمله تحریمها، تغییرات سیاستهای ارزی، محدودیت در تأمین مواد اولیه و همچنین ضعفهای مقطعی در هماهنگی بیمهها را در شکلگیری این وضعیت مؤثر میدانند؛ در کنار این موارد، برخی اختلالات در زنجیره توزیع و ورود دارو به بازار آزاد با قیمتهای بالاتر نیز به پیچیدگی شرایط افزوده است.
در چنین فضایی، بازار دارو در نقطه تلاقی سیاستهای حمایتی، محدودیتهای اقتصادی و رفتارهای سودجویانه قرار گرفته است؛ وضعیتی که به گفته کارشناسان، در صورت نبود مدیریت منسجم در حوزه تأمین، توزیع و بیمه، میتواند فشار بیشتری را متوجه بیماران بهویژه بیماران خاص کند.
وقفه در هماهنگی بیمهها عامل تشدید گرانی دارو
حسین رضاپور در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ اظهار داشت: افزایش قیمت دارو در ماههای اخیر ناشی از مجموعهای از عوامل از جمله رشد قیمت مواد اولیه و هزینههای بستهبندی بوده است، اما این تغییرات بهصورت موردی و در بازههای زمانی مختلف اعمال شده و همه اقلام دارویی را بهصورت همزمان شامل نشده است.
وی با اشاره به نقش بیمهها در کنترل اثرات این تغییرات قیمتی، افزود: در مقاطعی وقفه کوتاهی در هماهنگی میان اصلاح قیمتها و بهروزرسانی پوشش بیمهای وجود داشت که همین موضوع باعث شد مردم در یک بازه زمانی کوتاه، افزایش قیمتها را بیشتر احساس کنند، اما در حال حاضر وضعیت بیمهای بهروزرسانی شده است.
سامانه تیتیایسی و نظارت داروخانهها الکترونیک دارو
مدیر فرآورده های دارویی معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، درباره نظارت بر قیمت دارو در داروخانهها تصریح کرد: تمامی قیمتها در سامانه TTAC ثبت میشود و داروخانهها بر اساس نسخههای الکترونیک اقدام به ارائه دارو و صدور فاکتور میکنند و کارشناسان دانشگاه علوم پزشکی نیز بهصورت مستمر این فرآیند را پایش میکنند.
رضاپور ادامه داد: در صورت مشاهده هرگونه تخلف یا مغایرت، موضوع بهسرعت از سوی نهادهای نظارتی پیگیری میشود و تلاش شده است تا شفافیت کامل در زنجیره توزیع دارو برقرار باشد.
وی در پاسخ به موضوع اختلاف قیمت دارو در داروخانههای مختلف گفت: این اختلافها عمدتاً ناشی از تأخیر کوتاه در بهروزرسانی نرخها یا تفاوت میان برندهای دارویی است و معمولاً ظرف یکی دو روز برطرف میشود و اختلاف معناداری در بازار وجود ندارد.
مدیر فرآورده های دارویی معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه با تأکید بر ضرورت مراجعه مردم به مراکز رسمی درمانی، افزود: توصیه ما این است که مردم دارو را صرفاً با نسخه پزشک و از داروخانههای مجاز تهیه کنند تا از نظر کیفیت، قیمت و اصالت دارو دچار مشکل نشوند و زمینه سوءاستفاده نیز کاهش یابد.
وضعیت ذخایر دارویی و نظام سهمیهای کشور
رضاپور درباره وضعیت ذخایر دارویی استان نیز اظهار کرد: تأمین داروها بهصورت سهمیهای و تحت کنترل وزارت بهداشت انجام میشود تا مصرف مدیریت شده و ذخایر به شکل پایدار حفظ شود، هرچند ممکن است در نگاه عمومی این موضوع بهصورت مقطعی کمبود تلقی شود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تغییرات ساختاری در تأمین ارز دارو، بیان کرد: حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد داروها با تغییر قیمت مواجه شدهاند، چراکه ارز ترجیحی برای بخشی از مواد اولیه حذف و ارز توافقی جایگزین شده است و این مسئله در کنار تورم، بر قیمت نهایی اثرگذار بوده است.
مدیر فرآورده های دارویی معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه در پایان با تأکید بر ضرورت حمایتهای جبرانی دولت از بیمهها خاطرنشان کرد: پیشنهاد میشود دولت با پرداختهای حمایتی به بیمهها کمک کند تا مطالبات بهموقع پرداخت شود و فشار هزینهای از جیب مردم افزایش پیدا نکند. همچنین مردم میتوانند در صورت مشاهده هرگونه تخلف، موضوع را از طریق سامانههای نظارتی ۱۹۰ و ۱۹۹ گزارش دهند.
لزوم مدیریت مسئولانه شرکتهای دارویی در شرایط خاص
حمید حیدری در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به وضعیت بازار دارو، اظهار داشت: در حوزه بیمارستانی، داروهای مورد استفاده در بخش دولتی پس از افزایش قیمتها بلافاصله تحت پوشش بیمهای بهروزرسانی شدهاند و از این رو فشار مستقیمی به بیماران بستری وارد نشده است.
وی افزود: در پروندههای بیمارستانی اگر افزایش قیمتی هم مشاهده شود، در حد ۳ تا ۵ درصد و متناسب با روند سالانه است و عملاً بیمار هزینه قابل توجهی را متحمل نمیشود، چراکه پوشش بیمهای در این بخش عملکرد مناسبی داشته است.
افزایش قیمت داروهای مکمل و خارجی در بازار
این داروساز کرمانشاهی با اشاره به وضعیت مکملها و برخی داروهای خارجی، تصریح کرد: در این حوزه افزایش قیمت محسوستر بوده که عمدتاً ناشی از مسائل واردات، تحریمها و شرایط اقتصادی است و این موضوع تنها محدود به بخش دارو نبوده و در سایر کالاها نیز دیده میشود.
حیدری با تأکید بر ضرورت توجه شرکتهای دارویی به شرایط خاص کشور، گفت: شرکتهای دارویی باید شرایط ویژه اقتصادی و وضعیت ناشی از جنگ و تحریم را در تصمیمگیریهای خود لحاظ کنند و با نگاه عادی به بازار دارو عمل نکنند و انتظار میرود فعالان این حوزه با رویکردی مسئولانه و همراه با ایثار و ازخودگذشتگی، فشار مضاعفی به مردم وارد نکنند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، کمبود دارو پدیدهای جدید نیست و در سالهای گذشته نیز وجود داشته است، اما گاهی بهدلیل اختلال در خطوط تولید یا توقف موقت کارخانهها، عرضه برخی داروها با تأخیر مواجه میشود و در نهایت با تولید مجدد جبران خواهد شد و در داروهای داخلی مشکل جدی کمبود وجود ندارد.
چالشهای ساختاری بیمهها و منابع محدود درمانی
این داروساز کرمانشاهی با اشاره به نقش بیمهها در کاهش فشار اقتصادی بر بیماران، گفت: سیاستگذاریها در سالهای اخیر به سمت تقویت پوشش بیمهای داروهای اساسی حرکت کرده اما ساختار بیمهها با چالش منابع مواجه است و بسیاری از بیمهها از جمله بیمه سلامت، درآمد مستقل ندارند و عمدتاً وابسته به اعتبارات دولتی هستند.
حیدری اذعان کرد: بخش قابل توجهی از این اعتبارات نیز صرف هزینههای اداری و اجرایی میشود و در نهایت منابع محدودی برای دارو و درمان باقی میماند و همین مسئله در پرداختها و چرخه تأمین اثرگذار است.
وی در پایان با انتقاد از تأخیر در پرداخت مطالبات مراکز درمانی و داروخانهها، گفت: تأخیر هفت تا هشت ماهه در پرداخت مطالبات از سوی بیمهها، فشار جدی بر داروخانهها وارد کرده و این موضوع در نهایت میتواند بر دسترسی بیماران به دارو و روند تأمین در کشور اثر منفی بگذارد.
سایه سودجویی بر بازار داروی کشور
حسین کریمی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ اظهار داشت: دارو در بسیاری از کشورهای دنیا جزو کالاهایی است که مشمول یارانه میشود و در ایران نیز همچنان بخش زیادی از خدمات درمانی و دارویی نسبت به بسیاری از کشورها ارزانتر است؛ بهطوری که برخی ایرانیان مقیم کشورهای اروپایی، کانادا و حتی انگلیس برای انجام خدمات درمانی، تهیه دارو و پیگیری روند درمان خود به کشور بازمیگردند.
وی با بیان اینکه مشکل اصلی مربوط به داروهای خاص و کمیاب است، تصریح کرد: برخی داروهای تخصصی بهدلیل کمبود، محدودیت واردات و افزایش قیمت، به سختی در اختیار بیماران قرار میگیرد و همین موضوع مشکلات جدی برای بیماران خاص ایجاد کرده است.
تحریمها و فشار بر تأمین دارو و درمان
این پزشک متخصص عمومی یکی از مهمترین عوامل گرانی دارو را تحریمها دانست و عنوان کرد: تحریمها تأثیر مستقیمی بر تأمین دارو، تجهیزات پزشکی و مواد اولیه مورد نیاز صنعت داروسازی کشور گذاشته است و فشار اصلی این شرایط نیز بر دوش اقشار ضعیف و کمدرآمد جامعه قرار دارد.
کریمی ادامه داد: بسیاری از درمانهای نوین، بهویژه در حوزه سرطانها و بیماریهای پیشرونده، وابسته به فناوریهای پیشرفته، مراکز علمی و زیرساختهای تخصصی هستند و هرگونه فشار بر این بخشها میتواند روند درمان بیماران را دچار اختلال کند.
وی با اشاره به مشکلات توزیع دارو در کشور، خاطرنشان کرد: در برخی موارد، داروهایی که بیماران در مراکز رسمی و دولتی بهسختی پیدا میکنند، در بازار آزاد و برخی مراکز غیررسمی با قیمتهای بسیار بالا عرضه میشود که این مسئله نشاندهنده وجود سودجویی و نابسامانی در چرخه توزیع دارو است.
این پزشک متخصص عمومی تصریح کرد: در مواردی حتی بیمارستانها و مراکز رسمی دارو را در اختیار ندارند، اما همان داروها در بازار آزاد و برخی مراکز خصوصی با قیمتهای بسیار بالا قابل تهیه است که این مسئله فشار مضاعفی بر بیماران و خانوادههای آنها وارد میکند.
فشار اقتصادی و روانی بر بیماران سرطانی
کریمی افزود: بسیاری از بیماران سرطانی سالها درگیر روند درمان، شیمیدرمانی و عوارض بیماری هستند و علاوه بر هزینههای سنگین دارو، با مشکلاتی همچون ناتوانی در اشتغال و محدود بودن حمایت بیمهها نیز مواجهاند که فشار اقتصادی و روحی فراوانی به خانوادهها وارد میکند.
وی با تأکید بر توانمندی علمی ایران در حوزه پزشکی و داروسازی، گفت: کشور ما از نظر دانش پزشکی، فناوری درمان و تولید دارو ظرفیت بالایی دارد و در بسیاری از حوزهها در سطح قابل قبولی قرار گرفته است؛ به همین دلیل نیز همواره تلاشهایی برای محدود کردن این توانمندیها وجود داشته است.
این پزشک متخصص عمومی با اشاره به تجربه تولید واکسنهای داخلی در دوران کرونا، اذعان کرد: تولید واکسنهای ایرانی نشان داد که متخصصان داخلی توانایی دستیابی به فناوریهای پیشرفته پزشکی را دارند و باید بیش از گذشته از ظرفیت نخبگان، مراکز تحقیقاتی و صنعت داروسازی داخلی حمایت شود.
کریمی در پایان گفت: گرانی دارو بدون تردید روند درمان بیماران را با مشکل مواجه میکند، اما حمایت از تولید داخلی، مدیریت صحیح توزیع دارو، تقویت بیمهها و جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی میتواند بخش زیادی از مشکلات این حوزه را کاهش دهد.
به گزارش شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ آنچه از مجموع اظهارات کارشناسان برمیآید این است که بازار دارو در وضعیت فعلی بیش از آنکه با یک بحران مقطعی مواجه باشد، درگیر پیامدهای انباشته مجموعهای از تصمیمها و شرایط اقتصادی و ساختاری است؛ از فشارهای بیرونی مانند تحریمها و تغییرات سیاست ارزی گرفته تا برخی ضعفهای داخلی در هماهنگی و توزیع، همگی در شکلگیری وضعیت موجود نقش داشتهاند.
در چنین شرایطی، مهمترین نکته، اثر مستقیم این وضعیت بر بیماران است؛ بهویژه بیمارانی که وابستگی دائمی به داروهای خاص دارند و بیشترین آسیب را از نوسانات قیمت و اختلال در دسترسی متحمل میشوند؛ به نظر میرسد بدون اصلاح جدی در نظام توزیع، پرداختهای بیمهای و کنترل مسیرهای غیررسمی بازار، تکرار و تشدید این فشارها دور از انتظار نخواهد بود.