سیروس جوادیپور در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به تفاوتهای ماهوی زبان و ادبیات فارسی اظهار داشت: در زبان فارسی تمرکز اصلی بر ساختار کلمات، نکات املایی و قواعد دستوری است، در حالی که ادبیات فارسی به حوزه متون منظوم و منثور و انواع قالبهای ادبی میپردازد.
وی در ادامه با معرفی سه چهره اثرگذار در پاسداشت زبان فارسی افزود: در طول تاریخ، سه شخصیت بزرگ از جمله فردوسی، حافظ و علیاکبر دهخدا نقشی حیاتی در زنده کردن این زبان ایفا کردهاند و اگر مجاهدتهای این افراد نبود، زبان فارسی دستخوش زوال میشد.
این دانشآموخته زبان و ادبیات فارسی با اشاره به عصر فردوسی و چالشهای آن دوره گفت: فردوسی در زمانی به احیای زبان فارسی همت گماشت که زبان عربی بر ایران سیطره کامل داشت و بسیاری از نویسندگان داخلی به دلیل جمعیت بیشتر مخاطبان عربزبان، آثار خود را به این زبان تألیف میکردند. در آن دوران که نگاه تحقیرآمیزی به زبان فارسی وجود داشت، فردوسی با هدف احیای هویت ملی وارد میدان شد.
وی بیان کرد: یکی از دوستان فردوسی به نام «دقیقی» که در دربار فعالیت داشت، متون منثور قدیمی موسوم به «خداینامه» را در اختیار وی قرار داد و از او خواست با توجه به طبع شاعریاش، این داستانهای کهن را به نظم درآورد. فردوسی با ۳۰ سال تلاش بیوقفه، این آثار مکتوب را به شعر تبدیل کرد و از این طریق توانست زبان و سنتهای فارسی را از نو زنده کند.
حافظ؛ نگاهبان زبان فارسی در برابر هجوم مغول
این پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی با تبیین تحولات قرن هشتم هجری بیان داشت: سالها پس از فردوسی و در دوران حمله مغول که زبان فارسی بار دیگر با تهدیدی جدی روبرو بود، حافظ با دیوان اشعار خود به نجات این میراث شتافت. حافظ با سرایش ۵۰۰ غزل که شاهکاری در ادب فارسی محسوب میشود، واژگان را به بهترین شکل حفظ کرد.
جوادیپور خاطرنشان کرد: اشعار حافظ به دلیل تسلط کامل او بر واژگان، حالتی منشورگونه دارد که از هر زاویه معنای خاصی را متبادر میکند. همچنین قابلیت بالای این اشعار برای اجرا در دستگاههای مختلف موسیقی ایرانی یکی از ویژگیهای این اشعار است که از دلایل ماندگاری این آثار است.
لغتنامه دهخدا؛ دایرهالمعارف صیانت از واژگان در عصر معاصر
جوادیپور در بخش دیگری از سخنان خود به دوران معاصر و نقش علیاکبر دهخدا اشاره کرد و گفت: در دورانی که نفوذ زبانهای بیگانه همچون انگلیسی و آمریکایی زبان فارسی را تهدید میکرد، دهخدا به همراه تیمی متخصص از جمله دکتر معین، ۳۰ سال از عمر خود را صرف تدوین بزرگترین لغتنامه ایران کرد. این اثر امروزه به عنوان مهمترین منبع برای درک معانی واژگان و یک دایرهالمعارف جامع شناخته میشود.
وی در پایان گفت: همکاری نزدیک دکتر معین با دهخدا که در نهایت به پیوند خانوادگی آنها نیز منجر شد، نقشی بسزا در تدوین فرهنگهای لغت معتبر ایفا کرد و پس از لغتنامه دهخدا، واژهنامه معین به عنوان یکی از مشهورترین منابع مکتوب در اختیار علاقهمندان به زبان فارسی قرار گرفت.