حجتالاسلام والمسلمین محمدمهدی حاجآخوند در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ در تبیین مهمترین ویژگی علمی و معنوی امام هادی (ع) و نسبت آن با جایگاه اهل بیت عصمت و طهارت (ع)، اظهار داشت: اهل بیت (ع) از حیث مقام علمی و معنوی در اصل حقیقت امامت با یکدیگر برابرند و آنچه آنها را در جایگاه امامت قرار میدهد، علم لدنی است؛ علمی که اکتسابی و حاصل آموزش نزد استاد یا کسب معرفت بشری نیست و کم و زیاد شدن در آن نسبت به یکدیگر معنا ندارد.
وی افزود: علم اهل بیت (ع) مجموعهای از علم لدنی و عنایت الهی است که از سوی خداوند متعال به آنها عطا شده و همین علم، آنها را علاوه بر دوری از گناه، از خطا و اشتباه نیز مصون میسازد؛ بهگونهای که اگرچه برخی افراد ممکن است از گناه دور باشند، اما ویژگی خاص اهل بیت (ع) در مصونیت از خطا نیز بهواسطه همین علم الهی است و از این جهت همه آنها در این ویژگیها برابرند.
امام جمعه موقت کرمانشاه تصریح کرد: تفاوت اهل بیت (ع) در اصل مقام نیست، بلکه شرایط اجتماعی و زمانی باعث بروز و ظهور برخی از ویژگیهای آنها در جامعه میشود؛ بهطوریکه در زمان سیدالشهدا (ع) شجاعت و حماسه، در دوران امام باقر و امام صادق (ع) بُعد شاگردپروری و علمیت و در عصر امام سجاد (ع) بُعد عرفانی و معرفت دینی آنها بیشتر نمایان شد.
اختناق شدید حکومت عباسی در عصر امام هادی (ع)
حاجآخوند در ادامه با اشاره به شرایط تاریخی امام هادی (ع)، بیان کرد: امام هادی (ع) که در سال ۲۱۲ هجری متولد شدند و حدود ۳۴ سال امامت کردند، در دورهای از اختناق شدید حکومت عباسی بهویژه در زمان متوکل عباسی قرار داشتند؛ بهگونهای که فشار بر شیعیان به حدی بود که حتی حرم سیدالشهدا (ع) تخریب و مورد بیحرمتی قرار گرفت و فضای دشمنی با اهل بیت (ع) به اوج رسید.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، امکان ارتباط مستقیم امام با عموم مردم محدود بود و به همین دلیل امام هادی (ع) راهبرد «توسعه و گسترش شبکه وکالت» را که از زمان امام باقر (ع) و امام صادق (ع) آغاز شده بود، با دامنهای گستردهتر دنبال کردند بهطوری که تعداد وکلا به دهها نفر رسید؛ شبکهای که موجب استمرار ارتباط شیعیان با امام و انسجام فکری آنها شد.
امام جمعه موقت کرمانشاه افزود: در این شبکه، وکلا نقش واسطه میان امام و مردم را بر عهده داشتند و امور اعتقادی، دینی و علمی شیعیان را پوشش میدادند؛ بهگونهای که این ساختار در سراسر مناطق شیعهنشین گسترش یافت و مردم بهتدریج با این نظام ارتباطی انس گرفتند.
حاجآخوند با اشاره به نمونهای از وکلای امام هادی (ع)، گفت: حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) از جمله وکلای برجسته امام هادی (ع) بودند که در منطقه ری حضور داشتند و نقش مهمی در دعوت مردم به اسلام و تشیع، پاسخگویی به مسائل اعتقادی و تبیین معارف دینی ایفا میکردند.
پاسخ علمی امام هادی (ع) به شبهات اعتقادی
وی در ادامه به چالشهای فکری زمان امام هادی (ع) اشاره کرد و افزود: در آن دوران، شبهاتی همچون جبر و تفویض و سایر مسائل اعتقادی مطرح بود که امام (ع) با پاسخهای علمی، دقیق و درخور، به تبیین حقایق پرداختند و اجازه ندادند این انحرافات در جامعه شیعه گسترش پیدا کند.
این استاد حوزه علمیه همچنین زیارت جامعه کبیره را از مهمترین میراثهای معرفتی امام هادی(ع) دانست و اذعان کرد: این زیارت، شرح جامع جایگاه امام معصوم و از بزرگترین منابع معرفتی شیعه است که مورد توجه علمای بزرگ قرار گرفته و مضامین آن بهگونهای است که تنها از سرچشمه علم الهی قابل صدور است و همین مسئله، سندیت و اعتبار آن را تقویت کرده است.
حاجآخوند افزود: در کنار این مباحث، جریان «غلو» نیز یکی از انحرافات فکری آن دوران بود؛ بهگونهای که برخی افراد معتقد بودند اهل بیت (ع) نیازی به خورد و خوراک ندارند، در حالیکه امام هادی (ع) با این دیدگاهها مقابله کرده و تأکید داشتند که پیامبران و اهل بیت (ع) از حیث جسمانی همانند سایر انسانها هستند.
وی تصریح کرد: آنچه اهل بیت (ع) را متمایز میکند، علم لدنی و مقام عصمت است، نه ویژگیهای جسمانی و امام هادی (ع) با تبیین این حقیقت، مرز میان نگاه صحیح و افراطی را روشن کردند.
امام جمعه موقت کرمانشاه ادامه داد: غلو نوعی افراطگرایی در شناخت مقام اهل بیت (ع) است و در مقابل آن تفریط و ناآگاهی نیز وجود دارد؛ همانگونه که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند انسان یا دچار افراط است یا تفریط؛ امام هادی (ع) با برخورد علمی و اعتقادی، مسیر اعتدال را در جامعه ترسیم کردند.
پرهیز از افراط و تفریط در دین
حاجآخوند افزود: این نگاه اعتدالی امروز نیز باید مورد توجه جامعه اسلامی قرار گیرد تا از تندروی و کندروی در شناخت معارف دینی پرهیز شود و معیار، کلام و سیره اهل بیت (ع) باشد؛ همانگونه که در زیارتها نیز تأکید شده است که جلو افتادن یا عقب ماندن از اهل بیت (ع) هر دو موجب انحراف است و تنها همراهی با آنها موجب رستگاری خواهد شد.
وی با اشاره به تسری این نگاه به دوران معاصر، گفت: همین قاعده درباره نیابت عامه امام معصوم نیز صادق است و باید از افراط و تفریط نسبت به جایگاه آن پرهیز شود؛ همانگونه که امام هادی (ع) در عصر خود با جریانهای افراطی مقابله کردند.
این استاد حوزه علمیه در بخشی سخنان خود درباره عامل ماندگاری اندیشههای اهل بیت (ع)، عنوان کرد: آنچه موجب ماندگاری رفتار و معارف امام هادی (ع) و سایر اهل بیت (ع) شده، الهی بودن این معارف است؛ چراکه علم آنها از سنخ دنیوی و فناپذیر نیست، بلکه متصل به ذات اقدس الهی است.
حاجآخوند در پایان گفت: بر اساس آیه ۹۶ سوره نحل: «مَا عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ ۖ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ ۗ»، آنچه نزد خداوند است باقی میماند و آنچه جنبه مادی دارد فانی است؛ بنابراین هر امر متصل به خداوند متعال از بقا برخوردار است و همین اتصال الهی، عامل ماندگاری معارف اهل بیت (ع) در طول تاریخ شده است.