گروه اجتماعی خبرگزاری فارس: بارشهای امسال، بیتردید یکی از خبرهای خوش سالهای اخیر برای دریاچه ارومیه بود؛ پهنهای آبی که تا همین تابستان، بسیاری از کارشناسان درباره خشکشدن کامل آن هشدار میدادند، حالا تصاویر ماهوارهای و آمارهای رسمی نشان میدهد که دریاچه دوباره «نفس» میکشد. اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این نفس تازه، آغاز احیاست یا فقط وقفهای کوتاه در یک روند فرسایشی طولانی؟
خشکشدن دریاچه ارومیه، پیش از آنکه مسئلهای اقلیمی باشد، بحرانی مدیریتی است. طی حدود ۴۰ سال گذشته، توسعه بیضابطه کشاورزی، حفر هزاران حلقه چاه (مجاز و غیرمجاز)، سدسازی گسترده روی رودخانههای منتهی به دریاچه و الگوی کشت پرمصرف، عملاً شریانهای حیاتی این اکوسیستم را مسدود کرده است. در چنین شرایطی، حتی سالهای نرمال بارشی هم نمیتوانستند پاسخگوی نیاز طبیعی دریاچه باشند.اکنون بر اساس اعلام مجید رستگاری، مدیرعامل شرکت آب منطقهای آذربایجان غربی، تراز سطح آب دریاچه ارومیه تا ۱۹ بهمنماه سال جاری به ۱۲۷۰.۱۰ متر رسیده و وسعت آن به ۸۷۰ کیلومتر مربع افزایش یافته است. این در حالی است که در ابتدای مهرماه، وسعت دریاچه ۴۸۱ کیلومتر مربع ثبت شده بود؛ آماری که از افزایش قابل توجه سطح آب در مدتزمانی کوتاه حکایت دارد.مقایسه این ارقام با مدت مشابه سال گذشته نیز نشان میدهد که دریاچه در مسیر تثبیت شرایط هیدرولوژیک خود قرار گرفته و روند فعلی، نویدبخش ادامه بهبود در ماههای آینده است؛ بهویژه اگر بارشها و مدیریت روانابها تداوم یابد.
سعید عیسیپور، مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه، میزان حقابه سالانه دریاچه را حدود ۳ میلیارد مترمکعب اعلام کرده و ابراز امیدواری کرده است که با برنامهریزیهای انجامشده، این میزان در سال آینده بهطور مؤثرتری تأمین شود. عددی که اگر بهطور کامل تأمین شود، میتواند مسیر احیا را هموار کند چرا که نیاز اکولوژیک آن نزدیک به ۱۴ میلیارد مترمکعب است.به گفته وی، اگرچه دریاچه برای رسیدن به شرایط مطلوب نیازمند حجم آب بیشتری است، اما مسیر طراحیشده برای افق ۱۴۰۵، بر پایه تأمین تدریجی حقابه و تثبیت منابع آبی تنظیم شده و روند فعلی، آغاز این مسیر تلقی میشود.
از منظر اجرایی، تأمین منابع مالی یکی از مهمترین خبرهای مثبت ماههای اخیر بوده است. رضا رحمانی، استاندار آذربایجان غربی، از تصویب ۴ همت اعتبار برای پروژههای مرتبط با دریاچه ارومیه در سال آینده خبر داده است. افزون بر این، در ستاد احیای دریاچه و با حضور رئیس ستاد، پیشنهاد اختصاص ۸ همت دیگر نیز مطرح شده که در صورت تصویب نهایی، ظرفیت اجرایی طرحها را بهطور قابل توجهی افزایش خواهد داد.بر اساس این برنامهها، اجرای طرحهای بهینهسازی مصرف آب در سطح ۱۲ هزار هکتار از اراضی کشاورزی پیشبینی شده است؛ طرحهایی که میتوانند مصرف آب را از ۱۷۵ میلیون مترمکعب به ۴۵ میلیون مترمکعب کاهش دهند و در نهایت، ۱۲۰ میلیون مترمکعب آب را به چرخه احیای دریاچه بازگردانند.
کارشناسان معتقدند همزمانی بارشهای مؤثر با اجرای طرحهای فنی و مدیریتی در حوضه آبریز، فرصت کمنظیری برای تثبیت وضعیت دریاچه ایجاد کرده است. مدیریت روانابها، هدایت آبهای سطحی به پیکره دریاچه و کنترل برداشتها، عواملی هستند که میتوانند اثر بارندگیها را از یک رویداد مقطعی به یک دستاورد پایدار تبدیل کنند.در چنین شرایطی، بهبود فعلی دیگر صرفاً وابسته به طبیعت نیست، بلکه بر پایه برنامهریزی و سرمایهگذاری در حال تقویت است؛ نکتهای که امید به آینده دریاچه ارومیه را بیش از گذشته واقعی میکند.مصطفی دلاور کارشناس محیطزیست با تأکید بر روند مثبت شکلگرفته برای دریاچه ارومیه معتقد است که اهمیت اصلی برنامههای اعلامشده در مرحله اجراست. به گفته وی، بارشها فرصت ارزشمندی ایجاد کردهاند، اما ماندگاری این شرایط منوط به آن است که تأمین حقابه، تخصیص اعتبارات و اجرای طرحهای کاهش مصرف آب، بهصورت مستمر و عملیاتی دنبال شود و این وعدهها صرفاً روی کاغذ باقی نمانند.