وفات حضرت خدیجه (س)، بانوی بزرگ اسلام، یادآور یکی از اندوهبارترین مقاطع تاریخ صدر اسلام است؛ بانویی که نهتنها همسر پیامبر اکرم (ص)، بلکه پشتیبان اصلی رسالت و مایه آرامش دل آن حضرت بود. تاریخ وفات حضرت خدیجه در سال ۱۴۰۴ در تقویم شمسی مصادف با روز شنبه نهم اسفند و در تقویم قمری برابر با دهم ماه رمضان سال ۱۴۴۷ است. این روز، فرصتی برای بازخوانی زندگی و مجاهدتهای بانویی است که نامش با ایثار، ایمان و وفاداری گره خورده است.
حضرت خدیجه (س) که به خدیجه کبری (س) شهرت دارد، ۶۸ سال پیش از هجرت پیامبر (ص) در مکه مکرمه دیده به جهان گشود. پدرش خُوَیلد بن اسد از بزرگان قریش و مادرش فاطمه دختر زائده بود. او در جامعهای میزیست که ارزشهای جاهلی بر آن سایه افکنده بود، اما شخصیت ممتاز و اندیشه پاکش سبب شد از همان جوانی به عنوان زنی خردمند، پاکدامن و درستکار شناخته شود. در میان مردم قریش، او را «طاهره» مینامیدند؛ لقبی که نشان از پاکی و نجابت کمنظیرش داشت.
خدیجه (س) از زنان برجسته و ثروتمند مکه بود که با درایت و هوش سرشار خود به تجارت میپرداخت. کاروانهای تجاری او به سرزمینهای دور سفر میکردند و سود فراوانی به همراه میآوردند، اما آنچه او را ممتاز میکرد، تنها ثروتش نبود؛ بلکه روح بزرگ و دستهای بخشندهاش بود. او همواره یاریگر نیازمندان و پناهگاه یتیمان و مستمندان بود و به همین دلیل به «اُمّ الیتامی» نیز شهرت داشت. برخلاف بسیاری از همقبیلهایهایش، هرگز در برابر بتها سر تعظیم فرود نیاورد و دل در گرو حقیقت داشت.
ازدواج حضرت محمد (ص) و خدیجه (س) نقطه عطفی در تاریخ اسلام به شمار میرود. زمانی که امانتداری و صداقت پیامبر جوان زبانزد مردم مکه شد، خدیجه (س) سرمایه خود را در اختیار او قرار داد تا به تجارت بپردازد. بازگشت کاروان با سود فراوان و گزارشهای روشن از اخلاق و بزرگواری محمد (ص)، دل خدیجه را بیش از پیش به او متمایل ساخت. این ازدواج، پیوندی آسمانی بود که بر پایه ایمان، احترام و محبت شکل گرفت. خدیجه (س) نخستین زنی بود که به پیامبری حضرت محمد (ص) ایمان آورد و بیدرنگ اسلام را پذیرفت؛ اقدامی که در روزگار فشار و تهدید مشرکان، نشانه شجاعت و بصیرت او بود.
سالهای آغازین بعثت، سرشار از دشواری و آزار بود. مشرکان قریش پیامبر (ص) و یاران اندکش را تحت فشار قرار میدادند و تحریمهای سنگینی بر آنها تحمیل کردند. در ماجرای محاصره اقتصادی در شعب ابیطالب، خدیجه (س) با صرف تمام دارایی خود، از مسلمانان حمایت کرد و اجازه نداد گرسنگی و تنگدستی آنان را از پای درآورد. بخش عمده ثروت او در همین سالها هزینه شد تا چراغ نوپای اسلام خاموش نگردد. این فداکاریها جایگاه او را در تاریخ اسلام جاودانه ساخت.
حضرت خدیجه (س) القاب فراوانی دارد که هر یک بازتابی از شخصیت والای اوست: طاهره، سیده نساءالقریش، سیده نساءالعالمین، امالمؤمنین، مرضیه، مبارکه، صدیقه، زکیه و امالصعالیک. هر لقب، جلوهای از پاکی، بزرگی و کرامت او را نشان میدهد. او نهتنها همسر پیامبر (ص)، بلکه مادر حضرت فاطمه زهرا (س) نیز بود و از این رهگذر، نسل پاک پیامبر از طریق او تداوم یافت.
وفات حضرت خدیجه (س) در دهم ماه رمضان، اندوهی عمیق بر دل پیامبر (ص) نشاند. آن سال به «عامالحزن» شهرت یافت؛ چرا که اندکی پیش از آن نیز ابوطالب، حامی بزرگ پیامبر، از دنیا رفته بود. فقدان خدیجه (س) برای پیامبر تنها از دست دادن یک همسر نبود، بلکه از دست دادن همراهی وفادار، مشاوری دلسوز و تکیهگاهی استوار بود. پیامبر اکرم (ص) سالها پس از رحلت او، همواره با احترام و محبت از خدیجه یاد میکرد و وفاداریاش را میستود.
امروز، یاد و نام حضرت خدیجه (س) الهامبخش زنانی است که در پی ایفای نقشی مؤثر در خانواده و جامعهاند. زندگی او نشان داد که میتوان در اوج توانگری، فروتن و بخشنده بود؛ در میان طوفان تهمتها، استوار ایستاد و در سختترین لحظات، یاور حقیقت ماند. وفات این بانوی بزرگ، نه پایان یک زندگی، بلکه آغاز ماندگاری نامی شد که تا همیشه در تاریخ ایمان و فداکاری خواهد درخشید.
نویسنده: فاطمه علیقارداشی؛ فعال اجتماعی