عزیز مصطفایی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به ضرورت احیای هنر دستبافتههای کوهستانی، اظهار داشت: هنر ارغوانبافی یکی از اصیلترین و کهنترین رشتههای صنایعدستی در منطقه جهانی اورامانات است که ریشه در ذوق، صبر و مهارت وصفناپذیر مردم این دیار دارد.
وی افزود: این هنر اصیل، پیوندی ناگسستنی با طبیعت کوهستانی منطقه داشته و هنرمندان با بهرهگیری از شاخههای ترکه درختچه ارغوان که به انعطافپذیری و مقاومت بالا شهرت دارند، آثاری خلق میکنند که تجلی هماهنگی انسان با محیط زیست پیرامون است.
این دانشآموخته دکترای مردمشناسی گفت: در گذشته، ارغوانبافی جزیی جداییناپذیر از زیستبوم و زندگی روزمره مردم روستاهای اورامانات محسوب میشد. در آن دوران، زنان و مردان روستایی با شناختی دقیق از چرخه طبیعت، در فصول خاصی از سال به چیدن ترکهها پرداخته و از این هنر برای ساخت وسایل مورد نیاز در خانه، باغ و مزرعه بهره میبردند؛ بهطوریکه هر خانه روستایی خود به کارگاهی کوچک برای تولید ابزارهای کاربردی تبدیل شده بود.
وی بیان کرد: فرآیند تولید در ارغوانبافی، فرآیندی سخت و زمانبر است که از مرحله چیدن شاخههای تازه آغاز شده و با خیساندن و آمادهسازی ترکهها برای بافت ادامه مییابد. هنر دستاندرکاران این رشته در این است که بدون استفاده از هیچگونه ابزار پیچیده صنعتی و تنها با تکیه بر قدرت دستان خود، شاخههای سخت چوبی را به فرمهای هندسی و کاربردی تبدیل میکنند که برای سالها ماندگاری دارند.
مصطفایی در ادامه به تنوع محصولات این رشته اشاره کرد و افزود: از مهمترین وسایلی که با ارغوان ساخته میشود میتوان به سبدهای حمل میوه، زنبیلهای خرید، ظروف نگهداری نان و خشکبار، جای سیبزمینی و پیاز و حتی قفسهای سنتی پرندگان اشاره کرد.
این دانشآموخته دکترای مردمشناسی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر نیز هنرمندان خوشذوق با الهام از طرحهای بومی و ترکیب آن با نیازهای مدرن، اقلام تزئینی همچون آباژور، قابهای آینه و چراغهای دکوراتیو را به سبد محصولات خود افزودهاند.
مصطفایی گفت: یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این محصولات، سازگاری کامل آنها با استانداردهای زیستمحیطی است. در فرآیند تولید ارغوانبافی، هیچگونه ماده شیمیایی، چسب یا رنگ مصنوعی استفاده نمیشود. این ویژگی سبب شده تا محصولات ارغوانی به عنوان کالایی «سبز» و پایدار شناخته شوند که نهتنها اصالت فرهنگی دارند، بلکه در پایان عمر مصرف نیز به راحتی به چرخه طبیعت بازمیگردند.
وی با ابراز تأسف از وضعیت فعلی این هنر گفت: در دهههای اخیر با تغییر سبک زندگی، غلبه فرهنگ مصرفگرایی و ورود کالاهای پلاستیکی و صنعتی بیکیفیت، ارغوانبافی تا حد زیادی از رونق افتاده است. این تغییر رویکرد باعث شده تا بسیاری از استادکاران قدیمی خانهنشین شوند و زنجیره انتقال تجربه به نسل جوان گسسته شود که این امر خطر فراموشی مطلق این میراث معنوی را جدیتر از همیشه کرده است.
مصطفایی درباره ضرورتهای حمایتی افزود: برای حفظ و احیای این هنر ارزشمند، تنها شعار کافی نیست؛ بلکه باید با راهاندازی کارگاههای آموزشی تخصصی در مراکز فنیوحرفهای و برپایی بازارچههای دائمی صنایعدستی، چرخه اقتصادی این هنر را دوباره فعال کرد. حمایتهای بیمهای از هنرمندان محلی و تسهیل صادرات این محصولات به خارج از مرزها، میتواند انگیزه نسل جوان را برای یادگیری این پیشه آبا و اجدادی دوچندان کند.
وی خاطرنشان کرد: ارغوانبافی تنها یک کالا نیست، بلکه نمادی از هویت و تاریخ زنده منطقه اورامانات است. با ثبت جهانی اورامانات، این هنر میتواند به عنوان یک ظرفیت عظیم در حوزه گردشگری تجربهگرا ایفای نقش کند و با ایجاد اشتغال پایدار در روستاها، مانع از مهاجرت روستاییان به شهرها شده و نام هنر ایرانی را در بازارهای جهانی پرآوازه سازد.