به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات خبرگزاری فارس، پس از شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی، فضای فرهنگی کشور شاهد موج گستردهای از تولیدات هنری و رسانهای بود. کتاب، بهعنوان یکی از ماندگارترین ابزارهای روایت، سهم قابل توجهی از این جریان را به خود اختصاص داد. نویسندگان و ناشران بسیاری کوشیدند هر یک از زاویهای، شخصیت، منش و خاطرات این شهید بزرگ را برای مخاطبان بازگو کنند؛ تلاشی که بیش از هر چیز ریشه در ارادت و احساس مسئولیت فرهنگی داشت.طبق آمار خانه کتاب و ادبیات بیش از هزار و ۵۰۰ عنوان کتاب در این سالها درمورد شهید سلیمانی نوشته شده است. در سالهای ابتدایی پس از شهادت، این حجم از تولید کاملاً قابل انتظار بود. حاج قاسم سلیمانی شخصیتی بود که علیرغم نقشآفرینی مؤثر در تحولات منطقهای و ملی، در زمان حیاتش کمتر در قالب روایتهای رسمی و مکتوب به جامعه معرفی شده بود. همین خلأ باعث شد پس از شهادت، نیاز به روایت، بازخوانی و ثبت خاطره بهصورت فشرده و گسترده خود را نشان دهد.در این دوره، کتابهای متعددی با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شد. با شکلگیری مکتب و بنیاد حاج قاسم سلیمانی، انتشار آثار مرتبط با این شهید وارد مرحلهای منسجمتر شد و تلاشهایی برای هدایت و ساماندهی این جریان صورت گرفت. انتشار کتاب «چیزی نمیترسم» بهعنوان زندگینامه خودنوشت شهید، یکی از نمونههای شاخص این رویکرد بود که توانست توجه مخاطبان را نیز جلب کند.
با این حال، نگاهی به مجموعه کتابهای منتشرشده از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ نشان میدهد بخش عمده این آثار در قالب خاطرهنگاری دیگران از حاج قاسم شکل گرفته است. روایت همرزمان، دوستان و همراهان شهید، محور اصلی بسیاری از این کتابهاست. در کنار آنها، آثار متعددی در حوزه شعر، کتابهای آیینی درباره مراسم تشییع و همچنین کتابهایی برای کودک و نوجوان منتشر شده که هر یک مخاطب خاص خود را داشتهاند.این تنوع و کثرت تولید، بیش از هر چیز نشاندهنده عمق ارادت و پیوند عاطفی جامعه با نام و مکتب حاج قاسم سلیمانی است؛ سرمایهای فرهنگی که طی سالهای اخیر در قالب دهها و صدها اثر مکتوب خود را نشان داده است. با این حال، تجربه این سالها نشان میدهد که در کنار شور تولید و انگیزههای ارزشمند نویسندگان، توجه بیشتر به هدایت و نظارت محتوایی میتواند به پختهتر شدن و بلوغ تدریجی این آثار کمک کند.نظارتی که نه با هدف محدودسازی یا کاهش تولید، بلکه با رویکرد حمایت، همافزایی و ارتقای کیفیت اعمال شود، میتواند از تکرار ناخواسته روایتها بکاهد و مسیر را برای شکلگیری آثار عمیقتر و ماندگارتر هموار کند. چنین رویکردی این امکان را فراهم میکند که ظرفیت بالای موجود در حوزه نشر آثار مرتبط با شهید سلیمانی، به تدریج به تولید کتابهایی با نگاه جامعتر، منسجمتر و تحلیلیتر منجر شود؛ آثاری که هم پاسخگوی نیاز امروز مخاطبان باشند و هم در آینده بهعنوان منابع مرجع مورد استفاده قرار گیرند.
در همین چارچوب، هر اثر تازهای که با توجه بیشتر به ساختار، پژوهش و روایت وارد بازار نشر میشود، میتواند نشانهای از حرکت این جریان به سمت پختگی و بلوغ باشد. بر همین اساس، در ادامه به معرفی یکی از کتابهایی میپردازیم که در سال جاری به بازار نشر آمده و تلاش کرده با نگاهی متفاوتتر، بخشی از این مسیر را طی کند.
قاسم به روایت مرتضی سرهنگی
کتاب «قاسم» تازهترین اثر مرتضی سرهنگی در حوزه ادبیات مقاومت و تاریخ شفاهی است؛ روایتی که میکوشد حاج قاسم سلیمانی را نه در قاب شعار، بلکه در متن زندگی و تجربههای زیستهاش نشان دهد. نقطه آغاز کتاب، شوکِ صبحِ شهادت است؛ جایی که نویسنده با شنیدن خبر ترور، برنامه سفرش را کنار میگذارد و همان لحظه تصمیم میگیرد روایت را جدی و ماندگار دنبال کند. سرهنگی برای رسیدن به این روایت، مسیر کوتاه انتخاب نکرده: پژوهش چندساله، گفتوگو با افراد نزدیک، همرزمان و خانواده، و کنار هم گذاشتن اسناد و خاطرات پراکنده، شالوده «قاسم» را ساخته است.ویژگی برجسته کتاب، زاویه دید و شیوه روایت است. «قاسم» بیشتر از آنکه یک زندگینامه کلاسیک یا گزارش سیاسی باشد، مجموعهای از صحنهها و روایتهای پیوسته است که خواننده را قدمبهقدم به شناختی تدریجی میرساند: از ریشههای خانوادگی و کودکی در کرمان تا تجربههای جبهه، سبک فرماندهی، روابط انسانی، دغدغههای اخلاقی و لحظههای انتخاب. نثر کتاب صمیمی و جزئینگر است؛ همان امضای شناختهشده سرهنگی که به جای کلیگویی، با جزئیات ملموس همدلی میسازد.«قاسم» برای مخاطب عام خواندنی است و برای علاقهمندان ادبیات دفاع مقدس، یک نمونه جدی از روایت مستندِ جذاب به شمار میآید؛ اثری که تلاش میکند تصویر شهید سلیمانی را انسانیتر، چندبعدیتر و قابل لمستر ارائه کند و از همین مسیر، احترام و ارادت را به زبانِ روایتِ دقیق نزدیک کند.