نادر تقیزاده در گفتگو با خبرنگار گروه ورزشی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به وضعیت ورزش کرمانشاه در دهه ۱۳۲۰، اظهار داشت: در آن دوره ورزشهای گروهی به شکل امروزی وجود نداشت و بیشتر فعالیتهای ورزشی محدود به ورزشهای پهلوانی و زورخانهای بود، هرچند در برخی مدارس ابتدایی رشتههایی مانند فوتبال، والیبال و بسکتبال آموزش داده میشد.
وی افزود: اسناد تاریخی نشان میدهد که در سال ۱۳۰۹ مسابقه فوتبال در زمین گمرک کرمانشاه برگزار شده که پس از آن درگیری رخ داده و سر یکی از دانشآموزان شکسته است؛ این موضوع نشان میدهد فوتبال حداقل از سال ۱۳۰۸ در کرمانشاه رواج داشته که سال بعد به مرحله برگزاری مسابقه رسیده است.
این پیشکسوت ورزش کرمانشاه تصریح کرد: ریشه مسابقات گروهی به آموزش و پرورش بازمیگردد و این رشتهها ابتدا از مدارس به گروههای آزاد جامعه نفوذ کردند؛ ورزشهایی مانند والیبال، فوتبال و ژیمناستیک از آموزشگاهها آغاز شدند، اما در دهه ۱۳۲۰ عملاً ورزش غالب در سطح جامعه همان ورزشهای زورخانهای بود.
تقیزاده ادامه داد: کشتی بهصورت رسمی از سال ۱۳۱۸ در ایران مرسوم شد و در سال ۱۳۱۹ نیز تیم کرمانشاه که متشکل از پهلوانان زورخانهای بود، در مسابقات کشتی شرکت کرد و این نقطه عطفی برای ورود کرمانشاه به عرصه کشتی نوین محسوب میشود.
وی با اشاره به نقش چهرههای تأثیرگذار، گفت: پایهگذار ورزشهای نوین در کرمانشاه میرزاتقیخان رهبر بود که در سال ۱۲۹۸ بهعنوان معاون فرهنگ (آموزش و پرورش) به کرمانشاه آمد؛ در آن زمان ورزش در مدارس جایگاهی نداشت و هر مدیر مدرسه برنامه آموزشی خاص خود را اجرا میکرد.
مخالفت مدیران مدارس با درس ورزش
این مربی باسابقه بیان کرد: با حضور معاون فرهنگ و همراهی میرزاتقیخان رهبر، برنامههای آموزشی مدارس یکسانسازی شد و برای نخستین بار ورزش بهعنوان یکی از مواد درسی مطرح شد؛ هرچند این تصمیم با مخالفت برخی مدیران مدارس و حتی احزاب مواجه شد که ورزش را اتلاف وقت دانشآموزان میدانستند.
تقیزاده افزود: میرزاتقیخان رهبر با وجود مخالفتها عقبنشینی نکرد و حتی تعهد داد که هم معاون مدرسه باشد و هم شخصاً درس ورزش را تدریس کند؛ بهتدریج ساعات ورزش در مدارس به چهار ساعت در هفته رسید اما در ادامه به دو ساعت کاهش یافت و از همین مسیر ورزشهای نوین وارد کرمانشاه شد.
وی خاطرنشان کرد: میرزاتقیخان رهبر پیش از حضور در کرمانشاه، سابقه معاونت دبیرستان فیروزبهرام تهران را داشت و با آشنایی کامل از ساختار ورزش کرمانشاه، توانست پایههای ورزش نوین را در مدارس و سپس در سطح جامعه کرمانشاه بنا کند.
نخستین باشگاه خصوصی کرمانشاه
پدر ورزش کرمانشاه درباره شکلگیری باشگاهها، گفت: نخستین باشگاه خارج از نهادهای دولتی و آموزش و پرورش، باشگاه متعلق به آقای رئوفی بود که با نام «باشگاه کرمانشاه» در خیابان رفعتیه و در املاک عبدالحسین توکلی تأسیس شد و در سال ۱۳۲۴ بهعنوان اولین باشگاه خصوصی کرمانشاه فعالیت خود را آغاز کرد.
تقیزاده با مرور خاطرات آن دوران، گفت: از آن سالها هم خاطرات خوب و هم ناخوشایند در ذهن دارم، اما همیشه تلاش کردهام خاطرات تلخ را فراموش کنم و تمام پیروزیها و مسابقات، برای من ماندگار هستند.
وی افزود: در آن سالها در رشتههای مختلفی از جمله والیبال، بسکتبال، دو و میدانی، فوتبال، شنا و هندبال مربیگری میکردم و مجوزهای لازم را از فدراسیونهای مربوطه دریافت کرده بودم، در حالی که تحصیلات دانشگاهی من در رشته تربیت بدنی نبود.
این پیشکسوت ورزش کرمانشاه ادامه داد: در آن زمان دو نوع مربی وجود داشت؛ مربیانی که در آموزش و پرورش فعالیت میکردند و با داشتن مدرک دیپلم یا کارشناسی تربیت بدنی میتوانستند در مسابقات مختلف داوری و مربیگری کنند و نوع دوم مربیانی که برای فعالیت در فدراسیونها و هیأتها باید مدرک تخصصی همان فدراسیون را دریافت میکردند.
تقیزاده تصریح کرد: برای مثال، مربی یا داور فوتبال باید در کلاسهای داوری فدراسیون فوتبال شرکت میکرد و پس از کسب نمره قبولی، وارد سلسلهمراتب درجهبندی شامل درجه سه، دو، یک، ملی و جهانی میشد.
وی گفت: بنده در سال ۱۳۳۷ و در نخستین دورهای که فدراسیون فوتبال ایران کلاس داوری برگزار کرد، شرکت کردم و موفق به دریافت مدرک داوری درجه سه شدم که در آن زمان اتفاق مهمی محسوب میشد.
تلاش برای تغییر نگاه جامعه به ورزش
این پیشکسوت ورزش کرمانشاه با اشاره به نگاه جامعه به ورزش در آن سالها، خاطرنشان کرد: در سال ۱۳۲۰ جامعه دیدگاه مثبتی نسبت به ورزش نداشت و اغلب ورزش را اتلاف وقت میدانستند، اما افرادی مانند آقای رئوفی و شامخال تلاش کردند این نگاه را تغییر دهند.
تقیزاده افزود: این افراد در سال ۱۳۱۳ نخستین باشگاه تقریباً دولتی را با نام باشگاه قرهسو در شرکت نفت راهاندازی کردند و هدفشان این بود که جوانان بهجای پرسهزدن در خیابانها و نشستن در قهوهخانهها، به سمت ورزش هدایت شوند تا از بروز آسیبهای اجتماعی جلوگیری شود.
وی بیان کرد: حتی در مدرسه شاهپور آن زمان که امروز به نام دبیرستان انقلاب شناخته میشود، گروههای ورزشی و کلوبهایی تشکیل دادند تا جوانانی که خارج از دبیرستان بودند نیز جذب ورزش شوند، هرچند در آن دوره تنها عدهای محدود چنین نگاهی به ورزش داشتند.
این پیشکسوت ورزش کرمانشاه در پایان گفت: با وجود همه محدودیتها، همان تلاشهای اندک باعث شد بذر ورزش نوین در کرمانشاه کاشته شود و مسیر رشد و توسعه ورزش در این استان به تدریج هموار شود.