حجتالاسلام والمسلمین عباسعلی واشیانی ظهر امروز در جمع اساتید و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه که در سالن جلسات نهاد نمایندگی رهبری در دانشکده داروسازی برگزار شد، اظهار داشت: سلامت معنوی بهعنوان پیوند میان علوم پزشکی، دین و ابعاد فراتر از جسم انسان، هنوز جایگاه واقعی خود را در نظام سلامت پیدا نکرده است.
وی افزود: در حال حاضر، سلامت معنوی اغلب به برگزاری همایشهایی محدود میشود که معمولاً هر دو سال یکبار در برخی استانها بهویژه قم برگزار میشود، اما پرسش اصلی این است که این مباحث تا چه اندازه در نهاد سلامت انسان اثرگذار بودهاند.
به گفته این استاد حوزه و دانشگاه، تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال ۱۹۴۷، سلامت را «رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه صرفاً نبود بیماری و معلولیت» معرفی میکند، اما این تعریف نیز تمام ابعاد وجودی انسان را در بر نمیگیرد.
وی تصریح کرد: تجربه نشان داده است که رفاه اقتصادی بهتنهایی تضمینکننده سلامت نیست و حتی در میان اقشار مرفه نیز مشکلات جدی روانی، اجتماعی و اخلاقی مشاهده میشود.
واشیانی با تأکید بر چندبعدی بودن انسان گفت: انسان تنها مجموعهای از جسم و روان نیست، بلکه دارای ابعاد معنوی، روحی و هویتی است که علم تجربی هنوز توان تبیین کامل آن را ندارد.
بیماری لزوماً به معنای ناسالم بودن نیست
وی ادامه داد: از منظر دینی، بیماری لزوماً به معنای ناسالم بودن نیست و در برخی موارد میتواند موجب رشد معنوی، افزایش تابآوری و ارتقای سلامت روان شود.
به گفته این عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران، تجربه دوران کرونا نشان داد که ترس، اضطراب و مداخلات درمانی نادرست، گاه بیش از خود بیماری موجب آسیب و مرگ و میر شد، در حالی که تقویت سیستم ایمنی، آرامش روان و پذیرش آگاهانه بیماری نقش مهمی در بهبود بیماران داشت.
تحمل بیماری میتواند منشأ پاداشهای معنوی باشد
این پژوهشگر حوزه بهداشت و سلامت معنوی افزود: در نگاه دینی، تحمل بیماری میتواند منشأ پاداشهای معنوی باشد و حتی برخی روایات، بیماری را زمینهساز ارتقای جایگاه انسان میدانند.
وی با اشاره به مفهوم خودمراقبتی گفت: سلامت تنها به کنترل وزن، قند و فشار خون محدود نمیشود، بلکه مهارتهای روانی، اجتماعی و معنوی نیز بخش مهمی از خودمراقبتی هستند.
واشیانی عنوان کرد: جامعه پزشکی با وجود ضریب هوشی بالا، در برخی شاخصهای اخلاق حرفهای و ارتباطی دچار چالش است که این موضوع نشان میدهد توجه به سلامت معنوی یک ضرورت جدی است.
به گفته وی، انسان پنج نوع رابطه اساسی دارد؛ رابطه با خود، با دیگران، با طبیعت، با مخلوقات غیرمادی و با خالق که هر یک نقش مستقیمی در سلامت فرد و جامعه ایفا میکنند.
واشیانی افزود: بیتوجهی به این روابط، بهویژه در خانواده، منجر به آسیبهای جدی اجتماعی شده و افزایش سالمندان تنها، فروپاشی روابط خانوادگی و کاهش تابآوری اجتماعی از پیامدهای آن است.
این استاد حوزه و دانشگاه علوم پزشکی تأکید کرد: بدون نگاه جامع و معنوی به سلامت، دستیابی به سلامت کامل امکانپذیر نیست و لازم است نظام سلامت کشور به این بعد مغفول توجه جدیتری داشته باشد.
وی ادامه داد: برای فهم سلامت معنوی باید بهجای نگاه خطی، رویکردی شبکهای داشت؛ به این معنا که انسان در مرکز قرار میگیرد و روابط او با خود، دیگران، طبیعت و خداوند بهصورت همزمان دیده میشود.
به گفته واشیانی، جامعه و خانواده نیز از انسانها تشکیل شدهاند و اگر فرد روی خودسازی و شناخت توانمندیهایش کار نکند، نمیتوان انتظار سلامت اجتماعی داشت.
این استاد حوزه سلامت با اشاره به تمرینهای خودشناسی افزود: تمرکز صرف بر ضعفها خطاست؛ باید داشتهها، استعدادها و ظرفیتهای فردی نیز شناسایی شود، چرا که بسیاری از نوآوریها و پیشرفتها از همین خودباوری آغاز میشود.
وی تصریح کرد: نگاه دینی هرگز به معنای رها کردن دنیا نیست، بلکه دنیا مزرعه آخرت است و تلاش اقتصادی، علمی و فناورانه اگر با نیت الهی همراه شود، برکت مضاعف پیدا میکند.
به گفته واشیانی، تجربههای شخصی و حرفهای نشان داده است که نیت الهی در کار، حتی در حوزه پزشکی و درمان، میتواند آثار ملموس در موفقیت، کاهش خطا و افزایش رضایت بیماران داشته باشد.
وی افزود: این موضوع محدود به باورهای فردی نیست و در پژوهشهای علمی بینالمللی نیز تأیید شده است؛ بهگونهای که در مجلات معتبر، ارتباط میان معنویت، سلامت و بهبود شاخصهای درمانی مورد مطالعه قرار گرفته است.
این پژوهشگر سلامت معنوی با اشاره به تجربه دانشگاههای معتبر جهان گفت: در مراکز علمی بزرگی مانند آکسفورد و دیگر دانشگاههای مطرح، مطالعات میانرشتهای میان دین، اخلاق، سلامت و علوم انسانی بهطور جدی دنبال میشود.
وی تأکید کرد: در ایران نیز ظرفیتهای مهمی در حوزههای علمیه، دانشگاهها و مراکز میانرشتهای وجود دارد، اما این ظرفیتها کمتر به زبان کاربردی و عملی برای جامعه، بهویژه جامعه پزشکی، ترجمه شدهاند.
به گفته واشیانی، نبود آموزشهای عملی در حوزه معنویت و سلامت، موجب شده برخی افراد برای پاسخ به نیازهای روحی خود به مسیرهای نادرست و غیرعلمی روی بیاورند.
وی افزود: اگر دانش دینی و علمی بهدرستی تلفیق و بهصورت کاربردی ارائه شود، میتواند در حوزههایی مانند درمان ناباروری، بیماریهای مزمن، سلامت روان و حتی اقتصاد سلامت نتایج قابل توجهی ایجاد کند.
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: مسئله اصلی، مشترک بودن هویت انسانی همه تخصصهاست و سلامت کامل زمانی محقق میشود که ارتباط انسان با خود، دیگران، طبیعت، مخلوقات و خالق به تعادل برسد.
وی در پایان با طرح یک پرسش گفت: با وجود گذشت دههها از استقرار نظام اسلامی، چرا هنوز در برخی حوزههای کلان مانند اقتصاد، سلامت و سبک زندگی نتوانستهایم الگوی موفق و عملی مبتنی بر ارزشهای دینی ارائه دهیم.