در شرایطی که بازار کار با مجموعهای از فشارهای اقتصادی و ساختاری مواجه است، موضوع بهرهگیری از نیروی کار بومی به یکی از محورهای جدی در حوزه اشتغال تبدیل شده است؛ محوری که هم در پروژههای عمرانی و هم در بخش تولید، بازتابهای قابل توجهی پیدا کرده است.
بررسی وضعیت موجود نشان میدهد که علیرغم ظرفیت بالای نیروی انسانی در استانها، همچنان در برخی پروژهها استفاده از نیروهای غیربومی در کنار چالشهای قراردادی و بیمهای، بر معادلات اشتغال سایه انداخته است.
این روند در عمل موجب شده بخشی از کارگران با نبود امنیت شغلی، قراردادهای کوتاهمدت و نگرانی از آینده کاری مواجه شوند؛ شرایطی که به گفته فعالان کارگری، فشار مضاعفی بر معیشت این قشر وارد کرده است.
در چنین فضایی، بحث ساماندهی بازار کار و بازتعریف نقش نیروی بومی در پروژههای مختلف، به عنوان یکی از ضرورتهای مهم برای بهبود وضعیت اشتغال و افزایش بهرهوری مطرح شده است.
بیتوجهی به ظرفیت نیروی کار بومی
امیرارسلان دوستی شاهملکی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به وضعیت جامعه کارگری، اظهار داشت: مهمترین چالش کارگران، نبود تضمین شغلی و بیپشتوانه بودن آنها در برابر مشکلات کاری است؛ مسئلهای که امنیت روانی و معیشتی این قشر را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
وی با اشاره به تجربه خود در پروژه مترو کرمانشاه، افزود: در این پروژه بهصورت پیمانکاری فعالیت داشتیم اما پس از مدتی، پیمانکار بدون پرداخت مطالبات کارگران محل کار را ترک کرد و کارفرما نیز مسئولیتی در قبال پرداخت حقوقها نپذیرفت.
این فعال کارگری تصریح کرد: در چنین شرایطی، کارگران عملاً بدون پشتیبان رها میشوند و پیگیری مطالبات نیز بهدلیل برخی ناهماهنگیها و روابط، به نتیجه مشخصی نمیرسد و این وضعیت به ناامیدی کارگران دامن زده است.
دوستی شاهملکی درباره وضعیت دستمزدها، بیان کرد: افزایشهای سالانه حقوق کارگران هیچ تناسبی با نرخ تورم ندارد و دریافتی فعلی پاسخگوی هزینههای زندگی نیست، بهگونهای که بسیاری از کارگران در تأمین نیازهای اولیه خود با مشکل مواجه هستند.
دستمزدهای ناکافی در برابر تورم فزاینده
وی با اشاره به نبود امنیت شغلی، گفت: نگرانی از آینده شغلی بهطور جدی وجود دارد و در برخی موارد حتی کارگرانی که نسبت به حقوق و مزایای خود اعتراض کردهاند، با اخراج مواجه شدهاند که نشاندهنده ضعف حمایتها است.
این فعال کارگری مهمترین مطالبه خود را حمایت از کارگران فصلی دانست و افزود: این کارگران پس از اتمام پروژهها فاقد امنیت شغلی هستند و حتی برای حفظ بیمه خود ناچار به پرداخت هزینههای سنگین از جیب شخصی میشوند.
چالش بیمه و امنیت شغلی کارگران فصلی
دوستی شاهملکی با تأکید بر ضرورت اصلاح قوانین، تصریح کرد: اجرای قانون ساماندهی و ایجاد تشکلهای صنفی میتواند به سازماندهی بهتر کارگران و استفاده هدفمند از نیروهای متخصص در پروژهها کمک کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: با وجود نرخ بالای بیکاری در استان، استفاده از نیروهای غیربومی در پروژهها همچنان ادامه دارد و لازم است با اولویت دادن به نیروی بومی و بهبود شرایط، زمینه فعالیت پایدار کارگران در مسیر توسعه فراهم شود.
چندعاملی بودن بحران اقتصادی و اثر آن بر کارگران
محمدجواد علیشاهی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با اشاره به شرایط جامعه کارگری، اظهار داشت: مهمترین چالش امروز کارگران، مشکلات اقتصادی فراگیر است که نهتنها این قشر بلکه تمامی بخشهای تولیدی و خدماتی کشور را تحت تأثیر قرار داده است.
وی افزود: این وضعیت حاصل مجموعهای از عوامل از جمله تحریمها، جنگ تحمیلی اخیر و برخی ناهماهنگیهای داخلی است که در کنار یکدیگر موجب تضعیف زیرساختهای اقتصادی، کاهش تولید و افزایش بیکاری در کشور شدهاند.
مدیرعامل کارخانه آرد سباء کرمانشاه تصریح کرد: کاهش درآمدهای ملی و محدودیت در دسترسی به منابع مالی، باعث کوچک شدن بودجههای عمرانی و صنعتی شده و همین موضوع بهصورت مستقیم بر معیشت مردم و بهویژه کارگران اثر گذاشته است.
علیشاهی با اشاره به سیاستهای اقتصادی موجود، اذعان کرد: قیمتگذاری دستوری و فاصله آن با واقعیتهای بازار، موجب شده تولیدکنندگان با زیان مواجه شوند و توان سرمایهگذاری مجدد را از دست بدهند؛ موضوعی که در نهایت به رکود تولید منجر میشود.
نااطمینانی و قراردادهای کوتاهمدت
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، نااطمینانی نسبت به آینده بازار باعث شده کارفرمایان نتوانند تعهد بلندمدت به نیروی کار بدهند و به ناچار قراردادهای کوتاهمدت جایگزین قراردادهای پایدار شده است.
این فعال اقتصادی در پایان خاطرنشان کرد: برای بهبود وضعیت کارگران، باید چرخه اقتصادی کشور اصلاح شود و با تقویت تولید، جذب سرمایهگذاری و افزایش صادرات، زمینه رونق پایدار فراهم تا آثار آن در سفره مردم نمایان شود.
محدودیت جذب کارگران ساختمانی جدید
اسکندر کاکایی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با تشریح وضعیت بیمه کارگران و سازکارهای قانونی موجود برای پیگیری حقوق بیمهای، اظهار داشت: هر کارگری که رابطه مزدبگیری و اشتغال مستقیم با کارفرما داشته باشد مشمول بیمه اجباری است و میتواند از مسیرهای قانونی موضوع را پیگیری کند.
وی افزود: کارگران در صورت عدم ارسال لیست بیمه یا پرداخت نشدن حق بیمه، میتوانند با مراجعه به سازمان تأمین اجتماعی یا اداره کار، از طریق ارائه قرارداد، فیش حقوقی و مستندات اشتغال، درخواست بررسی و احیای سابقه بیمهای خود را ثبت کنند.
مدیرکل سازمان تأمین اجتماعی استان کرمانشاه با اشاره به وضعیت کارگران ساختمانی، گفت: محدودیت در جذب بیمهشدگان جدید ناشی از عدم همخوانی منابع و مصارف صندوق است و این مسئله موجب شکلگیری صف انتظار برای متقاضیان این بخش شده است.
کاکایی اذعان کرد: در استان کرمانشاه نیز بهدلیل بالا بودن تعهدات نسبت به منابع، امکان جذب کارگران ساختمانی جدید محدود شده، هرچند امکان بیمه اختیاری برای متقاضیان فراهم است.
وی همچنین با اشاره به اقدامات حمایتی سازمان تأمین اجتماعیگ گفت: در شرایط خاص از جمله بحرانها، امکان تقسیط بدهی کارفرمایان و ارسال لیست بیمهای برای حفظ اشتغال کارگران فراهم شده است.
مدیرکل سازمان تأمین اجتماعی استان کرمانشاه خاطرنشان کرد: تأمین اجتماعی علاوه بر خدمات کوتاهمدت، در حوزه مستمری بازنشستگی، ازکارافتادگی و پوشش درمانی نیز از کارگران و خانوادههای آنها حمایت کامل بهعمل میآورد.
کاکایی عنوان کرد: کارگران نمونه، نمادهایی از تعهد، تخصص، پشتکار و مسئولیتپذیری هستند و معرفی و تکریم آنها میتواند نقش مؤثری در ترویج فرهنگ کار و تلاش در میان نسل جوان و فعالان حوزه تولید داشته باشد.
وی در پایان بر نقش کارگران در عرصههای مختلف اقتصادی و حتی فرهنگی تأکید کرد و گفت: کارگران نهتنها در حوزه تولید، بلکه در تقویت روحیه امید، خودباوری و پویایی اجتماعی نیز نقشآفرین هستند و باید این ظرفیت ارزشمند بهدرستی شناخته و تقویت شود.
به گزارش شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ مجموع یافتههای این گزارش نشان میدهد بحران بازار کار در کشور حاصل برهمکنش مجموعهای از عوامل اقتصادی، ساختاری و مدیریتی است که در کنار هم، امنیت شغلی کارگران را تضعیف کرده و به گسترش قراردادهای کوتاهمدت و کاهش ثبات در اشتغال منجر شده است. در این میان، بیتوجهی به ظرفیت نیروی کار بومی نیز بهعنوان یکی از چالشهای مهم، زمینهساز کاهش بهرهوری و نارضایتی در میان کارگران شده است.
از سوی دیگر، مشکلاتی همچون ناترازی منابع و مصارف بیمهای، ضعف در حمایتهای حقوقی و فشارهای ناشی از تورم، وضعیت معیشتی کارگران را با دشواریهای جدی مواجه کرده است؛ امری که نشان میدهد اصلاح سیاستهای کلان اقتصادی، تقویت نظام بیمهای و بازنگری در الگوهای بهکارگیری نیروی کار، بهویژه با اولویت دادن به نیروی بومی، ضرورتی اجتنابناپذیر برای دستیابی به بازار کار پایدار و کارآمد است.