طلوع خورشید امام هشتم در آسمان مدینه، تنها ولادت یک امام نبود، بلکه آغاز جریانی تمدنساز بود که قرنها بعد، جغرافیای معنوی ایران را تحت سیطره انوار خود قرار داد. دهه کرامت و میلاد مسعود امام علی بن موسیالرضا (ع)، فرصتی مغتنم برای بازخوانی این حقیقت است که حضور ایشان در خاک ایران، چگونه هویت ملی و مذهبی ما را باز تعریف کرد.
هجرت تاریخی ثامنالحجج امام رضا (ع) از مدینه به مرو، اگرچه در ظاهر یک تبعید سیاسی بود، اما در باطن به «تجلی سیره نبوی با حضور امام رضا (ع) در ایران» بدل شد. ایشان با ورود به این سرزمین، عطر خوش اخلاق محمدی و منطق علوی را در کالبد فرهنگ ایرانی دمیدند. امام رضا (ع) با مشی زاهدانه و در عین حال مقتدرانه خود، به مردم نشان دادند که ولایت، استمرار نبوت است. مناظرات علمی ایشان با سران ادیان و مذاهب، احیاگر سیره پیامبر (ص) در دعوت به حکمت و موعظه حسنه بود. ایشان با تکیه بر عقلانیت، راه نفوذ تفکرات انحرافی را سد کردند و ثابت کردند که تمسک به ثقلین، تنها راه نجات امت است.
در دنیای امروز که تفرقهافکنی، ابزار اصلی دشمنان برای تضعیف جوامع اسلامی است، شخصیت والای علی بن موسیالرضا (ع) به عنوان «امام رضا محور وحدت»، نقشی بیبدیل ایفا میکند. نگاهی به سیل مشتاقان زیارت آن حضرت از تمامی مذاهب اسلامی و حتی غیرمسلمانان، گواهی بر این مدعاست که آستان قدس رضوی، کانون همگرایی قلوب است. ایشان نه تنها برای شیعیان، بلکه برای برادران اهل سنت نیز به عنوان پاره تن حضرت محمد رسولالله (ص) مورد احترام و تکریم هستند.
این وحدت حول محور ولایت، به معنای واقعی کلمه «مایه اقتدار و صلابت ایرانیان» شده است. حضور امام در قلب ایران، یک «دژ محکم» (حصنی) ساخته است که در تلاطمهای سیاسی و اجتماعی، ثبات و پایداری این مرز و بوم را تضمین میکند. اقتدار ما نه فقط در تجهیزات نظامی، بلکه در پیوند عمیق قلبی میان ملت و امامی است که راضی به قضای الهی بود و درس عزت و سربلندی به ما آموخت.
اما سیره رضوی برای انسان معاصر چه پیامی دارد؟ نخستین درس، «عقلانیت و گفتگو» است. در عصری که افراطگری جانها را تهدید میکند، بازگشت به منطق مناظرههای رضوی و احترام به آراء دیگران، کلید حل منازعات است. درس دوم، «زیست مؤمنانه و گرهگشایی» است. امام رضا (ع) مظهر رأفت هستند و این رأفت باید در مناسبات اجتماعی ما تجلی یابد؛ یعنی توجه به محرومان، انصاف در داد و ستد و اخلاقمداری در سیاست.
آموزه دیگر، پیوند میان «توحید و ولایت» است. همانطور که در حدیث سلسلهالذهب بیان شد، کلمه توحید دژی است که ورود به آن شروطی دارد و امام، شرط اساسی آن است. این یعنی در زندگی امروز، موحد بودن بدون ولایتمداری و پذیرش رهبری الهی، ناقص است. ولایتمداری در عصر حاضر به معنای بصیرت در شناخت جبهه حق و باطل و پایبندی به آرمانهای والای انسانی و اسلامی است.
ولادت امام رضا (ع) یادآور این نکته است که ایران، به برکت وجود این خورشید، سرزمینی مقدس و شکستناپذیر است. ما امروز بیش از هر زمان دیگری به بازخوانی سیره ایشان برای تقویت انسجام ملی و ترویج سبک زندگی اسلامی نیازمندیم. اگر بخواهیم در مسیر بالندگی حرکت کنیم، باید سیره رضوی را از صحن و سراهای حرم به متن زندگی، بازار، دانشگاه و سیاست خود بیاوریم. صلابت امروز ایران اسلامی، ثمره درختی است که بذر آن با هجرت امام رضا (ع) در این خاک کاشته شد و با آبیاری ولایتمداری ملت، به بار نشسته است. به امید آنکه همواره تحت لوای پرچم سبز رضوی، در مسیر تمدنسازی نوین اسلامی گام برداریم.
نویسنده: حجتالاسلام والمسلمین عینالله یعقوبزاده؛ کارشناس علوم دینی و فعال فرهنگی