مهدی خزایی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی شبکه اطلاعرسانی «مرصاد»؛ با تأکید بر ضرورت بازخوانی تاریخ صدر اسلام، اظهار داشت: بررسی دقیق سیره پیامبر اکرم (ص) و امام علی (ع) در حوزه نبرد، میتواند چارچوبی روشن برای فهم الگوی اسلامی در مواجهه با جنگ، تهدیدات و بحرانهای پیچیده اجتماعی و سیاسی فراهم کند.
وی با تبیین هدف این مباحث، افزود: شناخت کیفیت نبردهای صدر اسلام، بهرهگیری از تجارب مادی و معنوی آن دوران و همچنین ایجاد امکان مقایسه میان رویکرد تمدن اسلامی و تمدن غربی در مسئله جنگ، از مهمترین دستاوردهای این بازخوانی تاریخی به شمار میرود.
استادیار دانشگاه فرهنگیان کرمانشاه با اشاره به تجربه تاریخی اسلام، تصریح کرد: آموزههای دینی و شیعی نهتنها متعلق به گذشته نیستند، بلکه همچنان ظرفیت هدایت جوامع را دارند و میتوانند ملتها را از گرفتار شدن در دام سلطه قدرتهای استکباری نجات دهند.
خزایی با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب، عنوان کرد: تأکید بر درسآموزی از تاریخ اسلام و تشیع نشاندهنده آن است که این میراث فکری، سرمایهای زنده و پویاست و میتواند در شرایط امروز و حتی آینده، نقش راهبردی ایفا کند.
وی در ادامه با اشاره به فتوای حرمت سلاح هستهای، این موضوع را نمونهای روشن از رویکرد واقعی اسلام در قبال جنگ دانست و بیان کرد: این نگاه، برخلاف بسیاری از ساختارهای بینالمللی، مبتنی بر تعهد درونی و الزامآور دینی است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: در شرایطی که بسیاری از نهادهای جهانی در کنترل و مهار تسلیحات مخرب با ناکامی مواجه شدهاند، فقه اسلامی با تکیه بر مبانی اخلاقی و حقوقی خود توانسته الگویی متفاوت و مؤثر در مدیریت بحرانهای جهانی ارائه دهد.
خزایی با رد برخی برداشتهای نادرست درباره جنگطلبی در اسلام، تصریح کرد: جمهوری اسلامی آغازگر هیچیک از تنشها نبوده و بخش قابل توجهی از بحرانهای منطقهای و جهانی، ریشه در رفتارهای تاریخی قدرتهای سلطهگر بهویژه رژیم صهیونیستی دارد.
وی در تبیین مفهوم «صدر اسلام»، گفت: اگرچه درباره محدوده زمانی این اصطلاح دیدگاههای متفاوتی وجود دارد، اما بسیاری از مورخان این دوره را از زمان حیات پیامبر اکرم (ص) تا پایان خلافت راشدین در نظر میگیرند.
استادیار دانشگاه فرهنگیان کرمانشاه افزود: اهمیت این دوره از آن جهت است که سیره عملی پیامبر (ص) و امام علی (ع) بهعنوان الگوی عینی مسلمانان، در تمامی عرصهها از جمله جنگ و صلح، مبنای تصمیمگیری و رفتار اجتماعی قرار میگیرد.
جایگاه قرآنی پیامبر در الگوی کامل انسانی
خزایی با اشاره به آیه ۲۱ سوره احزاب، بیان کرد: قرآن کریم پیامبر (ص) را بهعنوان الگوی کامل معرفی میکند و این امر ضرورت رجوع به سیره نبوی در تحلیل رفتارهای اجتماعی، سیاسی و نظامی را دوچندان میسازد.
وی در ادامه به دوگانه «اسلام رحمانی» و «اسلام مبتنی بر قدرت» اشاره کرد و گفت: نگاه صحیح آن است که این دو مفهوم در تقابل با یکدیگر دیده نشوند، بلکه در کنار هم، تصویری جامع از اسلام ارائه دهند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه نبردهای صدر اسلام دارای انگیزههای مشخص و محدود بودهاند، افزود: عواملی همچون دفاع در برابر تهاجم، مقابله با ظلم، برخورد با پیمانشکنان و دفع تهدیدات، از مهمترین دلایل شکلگیری این نبردها بوده است.
ماهیت دفاعی نبردهای صدر اسلام
خزایی با اشاره به نمونههایی مانند جنگ بدر، احد و احزاب، گفت: هر یک از این نبردها دارای زمینهها و ماهیت متفاوتی بودهاند و در مجموع، در چارچوبی دفاعی و بازدارنده قابل تحلیل هستند.
وی همچنین به موضوع پیمانشکنی برخی قبایل اشاره کرد و افزود: بخشی از درگیریها در واکنش به نقض عهد شکل گرفته است که این مسئله، اهمیت وفاداری به تعهدات را در منطق اسلامی بهخوبی نشان میدهد.
استادیار دانشگاه فرهنگیان کرمانشاه تأکید کرد: هیچیک از نبردهای صدر اسلام با هدف اجبار مردم به پذیرش دین انجام نشده و چنین رویکردی اساساً در سیره پیامبر اکرم (ص) جایگاهی ندارد.
کرامت انسانی در آموزههای اسلامی
خزایی با اشاره به جایگاه کرامت انسانی در اسلام، بیان کرد: در موارد تعرض به حریم خانواده، بهویژه زنان، واکنش قاطع پیامبر (ص) و امام علی (ع) نشاندهنده اهمیت صیانت از ارزشهای انسانی در این مکتب است.
وی پایان با اشاره به سه مرحله پیش از نبرد، حین نبرد و پس از آن، گفت: مجموعه این آموزهها، ترکیبی از عقلانیت، معنویت و اخلاق را شکل میدهد و میتواند بهعنوان الگویی کارآمد برای هدایت جوامع اسلامی در شرایط کنونی مورد استفاده قرار گیرد.